ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Οι ρίζες του Μπάρατα Νάτυαμ

Στην πλούσια πολιτισμική παράδοση της Ινδίας ο χορός έχει το δικό του μύθο. Σύμφωνα με τα αρχαία κείμενα, στο παρελθόν οι άνθρωποι έχασαν τη δυνατότητα να επικοινωνούν μεταξύ τους. Ζήτησαν τότε τη λύση από το θεό Μπράμα, που ήταν υπεύθυνος για τη δημιουργία, λέγοντάς του ότι έκαναν τις τελετές που αναφέρουν οι τέσσερις Βέδες, τα ιερά βιβλία των Ινδών, και παρ' όλα αυτά δεν είχαν αποτέλεσμα. Και τότε ο Μπράμα τους είπε ότι έφτασε η εποχή που έπρεπε να μάθουν μέσα από έναν άλλο τρόπο. Και τρόπος αυτός ήταν ο χορός, που θα τον δίδασκε μέσα από την πέμπτη Βέδα. Κάλεσε λοιπόν τον Σίβα, το θεό-χορευτή, και του ζήτησε να χορέψει μπροστά στο σοφό Μπάρατα και τους υπόλοιπους σοφούς.

Έτσι, ο κοσμικός χορευτής Σίβα, μαζί με τη σύντροφό του την Πάρβατι, παρουσίασαν μπροστά στους σοφούς και τους ημίθεους τα μυστήρια του χορού. Ήθελαν να δώσουν στους θνητούς μιά οπτική διδασκαλία, αφυπνίζοντας τις πνευματικές του ανησυχίες, γαληνεύοντας τις καρδιές τους και ικανοποιώντας τις αισθήσεις τους. Ο σοφός Μπάρατα έπειτα δίδαξε το χορό που έμαθε από τον Σίβα στους 100 γιούς του κι έτσι έφτασε ως εμάς.
Έτσι λοιπόν και στην Ινδία, όπως και στην αρχαία Ελλάδα, ο χορός είναι δώρο των αθανάτων και μέσον επικοινωνίας με αυτούς. Ο στόχος μιάς χορευτικής παράστασης είναι να μορφώσει τους αμαθείς, να φωτίσει τους καλλιεργημένους και να ψυχαγωγήσει τους σοφούς. Είναι μιά τελετή προσφοράς για την ευημερία όλων.
Είναι τέχνη «ιερή», γιατί ο στόχος της είναι η συνειδητοποίηση της πνευματικής ταυτότητας.


Το Natya-Sastra Όλη η θεωρία του χορού είναι καταγραμμένη στο Natya-sastra, αρχαίο θεωρητικό έργο περί αισθητικής και κανόνων του θεάτρου που γράφτηκε από τον Μπάρατα Μούνι κάπου μεταξύ 1ου π.Χ. και 1ου μ.Χ. αιώνα και κατεγράφη τον 8ο αιώνα, αλλά και θεωρείται θεϊκής προέλευσης. Το Natya-sastra επιχειρεί μια αναδόμηση της ανθρώπινης εμπειρίας σε θέατρο, μεταφέροντας όλα τα γνωστά συστατικά της θεατρικής δημιουργίας σε έναν κόσμο μυθολογικό.
Είναι ένα πλήρες θεωρητικό έργο που πραγματεύεται τις ρίζες και τη δράση του natya (δραματική τέχνη που περιλαμβάνει το χορό), είδη έργων, τη γλώσσα των χεριών, την υποκριτική, τη μιμική, αλλά ακόμη και θέματα όπως η αρχιτεκτονική των θεάτρων, το στήσιμο μιάς παράστασης, το μακιγιάζ, τα κοστούμια, τις μάσκες, αλλά και τα διάφορα είδη bhavas (συγκινήσεων) και rasas (συναισθημάτων). Κανένα άλλο αρχαίο βιβλίο δεν περιλαμβάνει μιά τόσο πλήρη μελέτη της δραματουργίας.
Το Natya-sastra επιχειρεί μια αναδόμηση της ανθρώπινης εμπειρίας σε θέατρο, μεταφέροντας όλα τα γνωστά συστατικά της θεατρικής δημιουργίας σε έναν κόσμο μυθολογικό.


Ιστορική εξέλιξη

Επί δύο χιλιετηρίδες ο Μπάρατα Νάτυαμ χορευόταν μέσα στους ναούς από ιέρειες που ανήκαν σε μιά ειδική κάστα, τις ντεβάντασι («δούλες των θεών»). Χώρος επιτέλεσης της τέχνης αυτής, ήταν συνήθως οι περίβολοι των ναών και τα ιερά. Έτσι επηρέασε και επηρεάστηκε αντίστοιχα από την ιερή γλυπική και ζωγραφική των ναών. Τα 108 άνταβους, ας πούμε, αναπαριστώνται γλυπτά στο ναό του Τσινταμπάραμ, στην πόλη Ταντζαβούρ της Νότιας Ινδίας. Το τρίγωνο και η καμπύλη (βασικές αρχέγονες μορφές μέσω των οποίων ενεργοποιούνται και εκφράζονται βασικές ψυχικές και συλλογικές δυνάμεις), είναι βασικές ‘’στάσεις’’ του χορού και της γλυπτικής (Σημειωτέον, ότι αυτά τα δύο στοιχεία τα βρίσκουμε και στον Παρθενώνα).
Μετά το 16ο αιώνα, με τη μουσουλμανική κατάκτηση των βασιλείων του Νότου, ο χορός μεταφέρθηκε στα παλάτια, τα θέματα από θρησκευτικά άρχισαν να γίνονται όλο και πιό κοσμικά και ερωτικά, κι οι ντεβάντασις στα χέρια αδίστακτων ιερέων έγιναν αντικείμενο εκμετάλλευσης, χάνοντας την κοινωνική τους υπόσταση και εκτίμηση: το επάγγελμα άρχισε να θεωρείται ντροπή και ο όρος ντεβάντασι έγινε συνώνυμος της εταίρας. Το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, στην Τανζαβούρ, οι τέσσερεις ταλαντούχοι αδελφοί για τους οποίους μιλήσαμε και πριν, ξαναζωντάνεψαν την αρχική ποιότητα του dasi attam μελετώντας και ακολουθώντας τα αρχαία κείμενα και τις γλυπτικές απεικονίσεις στους τοίχους των ναών, συμβουλευόμενοι φυσικά και τις κοινωνικά αποδιοπομπαίες ντεβάντασις, που συμπλήρωσαν ό,τι έλειπε. Η μορφή του dasi attam που παρέδοσαν στο κοινό ονομάστηκε bharata-natyam.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, ιδιαίτερα κατά την αγγλική κατοχή, είχαν απαγορευθεί οι παραστάσεις μέσα στους ναούς. Στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα όμως, άρχισαν να δίνονται παραστάσεις σε θεατρικές σκηνές, και η άρχουσα τάξη άρχισε να δείχνει ενδιαφέρον για την τέχνη αυτή. Τότε ήταν που αναβαθμίστηκε και η ταυτότητα της χορεύτριας ή του χορευτή,. και κοπέλλες από ανώτερες κάστες άρχισαν να ασχολούνται μ’αυτόν. Καθοριστική ήταν, τη δεκαετία του ’30, η συμβολή πρωτοπόρων όπως η Rukmini Devi Arundale, που ίδρυσε την περίφημη σχολή Kalakshetra στο Τσένναϊ (πρώην Μαντράς) της Ινδίας. Χάρη σε κείνην και άλλους (όπως η περίφημη T. Balasaraswathi) που ακολούθησαν τα βήματά της, ενώ παλαιότερα οι χορευτές ανήκαν –όπως είπαμε παραπάνω- σε ειδικές κάστες, σήμερα χορευτής γίνεται όποιος το επιθυμεί, έχει το ταλέντο και την οικονομική ευχέρεια να χρηματοδοτήσει τις σπουδές του.
Την ίδια εποχή έκαναν ξανά την εμφάνισή τους και άντρες χορευτές. Στις αρχές του αιώνα οι μεν δάσκαλοι ήταν κυρίως άνδρες όμως ο χορός αυτός ήταν κατά κύριο λόγο γυναικείος. Σήμερα υπάρχουν πάμπολλοι ταλαντούχοι άντρες χορευτές, αλλά και, αντίστοιχα, γυναίκες δασκάλες.


Ram Gopal (φωτογραφία: Cecil Beaton)


Balasaraswati


Η Rukmini Devi διδάσκει στο Μαντράς

Στην αυγή του 21ου αιώνα, ο αρχαιότερος από τους ζωντανούς χορούς, είναι ο πιό δημοφιλής στην Ινδία, όπου τα κορίτσια κάνουν μαθήματα Μπάρατα Νάτυαμ όπως τα κοριτσάκια της Δύσης πηγαίνουν σε σχολή μπαλλέτου, ακόμη κι αν δεν έχουν σκοπό να ακολουθήσουν το επάγγελμα. Η θεωρία και η πρακτική του σπουδάζεται στα ινδικά πανεπιστήμια, ενώ χάρη στον πλούτο των κινήσεών του και τη μείξη χορευτικών και εκφραστικών στοιχείων, έχει γίνει αντικείμενο πειραματισμών από σύγχρονες χορευτικές και χοροθεατρικές ομάδες. στην Ινδία και στο εξωτερικό.

Αλλά δεν άλλαξαν μόνον οι ερμηνευτές. Και το κοινό, όπως περιγράφεται στο Natya Shastra, είναι πολύ διαφορετικό από το κοινό του σημερινού θεάτρου. Σήμερα ο θεατής, είναι συχνά ο άνθρωπος του δρόμου, που τυχαία ή όχι μπαίνει στο θέατρο, τις περισσότερες φορές χωρίς να γνωρίζει εις βάθος αυτό που θα δεί. Ο θεατής ως πελάτης που αγοράζει τη διασκέδασή του, είναι διαφορετικός από το θεατή στο αρχαίο σανσκριτικό θέατρο που γι’αυτόν ήταν μια τελετουργία και ιερουργική πράξη, αποτελούσε τρόπο ζωής. Πήγαινε στο θέατρο γιατί ανήκε σ΄αυτό. Δεν ήταν μια ψυχαγωγία αγορασμένη για να ξεφύγει για λίγες ώρες από την υπόλοιπη ‘’παραγωγική’’ ζωή του.

Δείτε το τιμητικό αφιέρωμα που έκανε η Λήδα Shantala στους δασκάλους της V.P. και Shanta Dhananjayan, στις 22 Απριλίου 2016 ΕΔΩ.

Μιά πολύ πληρέστερη παρουσίαση γίνεται στο νέο εικονογραφημένο βιβλίο
" Μπάρατα Νάτυαμ"
που έγραψαν η Λήδα Shantala και η Ιρένε Μαραντέϊ.
Πληροφορίες στη γραμματεία του Shantom, τηλ. 210-6717529.


Αρχική Λήδα Shantala | Σύντομο βιογραφικό | Χοροθέατρο | Ταξίδια | Shantom | Γιόγκα | Iνδικός χορός
Χοροθεραπεία |
Ενοικίαση αιθουσών | Τα ΝΕΑ μας | Μαθήματα | Εβδομαδιαίο πρόγραμμα| Σεμινάρια
Εναλλακτικές θεραπείες | Εκδηλώσεις | Οδηγίες πρόσβασης | Sitemap | Credits | Home


Τελευταία ενημέρωση της σελίδας: 10 Aυγούστου 2006